Dollia – bekimi i ngritur në kupë

Audio
Video
📱
Kujtim

Nuk ka përmbajtje audio në dispozicion. Shtoni një URL audio në panelin e administrimit.

Nuk ka përmbajtje video në dispozicion. Shtoni një URL video në panelin e administrimit.

Periudha Kohore

E lashtë sa vetë jeta. Vijon në përdorim të gjallë deri në ditët e sotme.

Përmbledhja Historike e Periudhës

Tradita e dollisë në trojet shqiptare lidhet me një botëkuptim arkaik ku fjala dhe alkooli, veçanërisht rakia, përbënin elemente të shenjta të mikpritjes në familjen shqiptare. Në shoqëritë patriarkale shqiptare, tryeza ishte një hapësirë e rregulluar nga ligje të pashkruara të nderit, besës dhe respektit për mikun. Në këto tryeza, dollia nuk ishte vetëm hyrje apo përmbyllje simbolike e një vakti të përbashkët, por një moment solemn ku nderoheshin miqësia, familja, luftëtarët, të vdekurit dhe vetë jeta. Në shekujt XVIII–XIX, veçanërisht në Shqipërinë e Jugut, dollia filloi të strukturohej si një rregull i mirëfilltë social, i transmetuar brez pas brezi. Pas shekullit XX, me ndryshimet socio-politike dhe përfshirjen në organizata ndërkombëtare kulturore, nisi të trajtohej edhe si element i trashëgimisë shpirtërore kombëtare.

Kushtet që Sollën Lindjen e Ngjarjes

Shqiptarët janë ndër popujt me traditë të theksuar mikpritjeje dhe nderimi të fjalës. Në shoqëritë ku ligji moral ishte më i fortë se ligji i shkruar, fjala e dhënë kishte peshë të jashtëzakonshme. Në këtë kontekst, shfaqja e dollisë si një akt solemn që ndërthurte pirjen me bekimin dhe urimin, lindi si nevojë për të rregulluar marrëdhëniet ndërnjerëzorë në mënyrë harmonike. Ajo buron nga raportet kolektive të shoqërisë tradicionale, ku çdo akt publik – si ngritja e gotës – ishte një akt me përmbajtje etike dhe jo thjesht social apo gastronomik.

Mesazhi

Dollia është shprehje e etikës së mikpritjes shqiptare. Ajo tregon se si shqiptarët e kanë nderuar fjalën, miqësinë dhe jetën në mënyrë të organizuar dhe solemne. Duke ngritur gotën, shqiptari jo vetëm pi, por lutet, nderon dhe kujton.

Kuptimi në Kontekstin e Sotëm

Në ditët e sotme, dollia mbetet një pjesë e gjallë e jetës shoqërore shqiptare, qoftë në dasma, qoka apo takime miqësore. Megjithëse konteksti modern ka sjellë forma të reja të komunikimit dhe socializimit, ritmi dhe ndjenja e dollisë mbeten në thelb të paprekura. Në disa komunitete shqiptare në emigracion, ajo përfaqëson një formë lidhjeje me rrënjët kulturore. Sot ka përpjekje për ta mbrojtur dollinë si pjesë të trashëgimisë shpirtërore të shqiptarëve. Në një botë që po zhvillohet gjithnjë e më të shpejt, por edhe në mënyrë të fragmentuar, dollia përçon vlera të ngrohta të solidaritetit, nderit dhe urimit për jetën.

Letërsia

  • • Bundo, Sherif. Dollia shqiptare si akt shpirtëror dhe etik. Tiranë: Akademia e Studimeve Albanologjike, 2021.
  • • Elsie, Robert. Albanian Folklore and Oral Tradition. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 2004.
  • • Mandala, Peter. The Anthropology of Ritual Speech in the Balkans. Thessaloniki: Balkan Cultural Review, 2010.
×