Ngjarja
Dielli ishte ngritur mbi kodrat rreth rrugës Egnatia. Stacioni i sapondërtuar Ad Quintum, atë ditë zhurmonte nga hapat e udhëtarëve dhe zërat në gjuhë të përziera nga provinca të ndryshme, ndërsa dielli i pasdites digjte gurët që vishnin oborrin. Ushtarë të lodhur, tregtarë të ngarkuar me mallra të mira dhe fshatarë të heshtur rrinin nën hijen e mureve: disa prisnin radhën për t’u freskuar në terme, të tjerë prisnin karvanët për të vazhduar udhëtimin. Nga hani dëgjoheshin kupa që përplaseshin dhe aroma e mishit të pjekur që përhapej në ajër. Në një tryezë rrinte një burrë plak me shpinën drejt, por vështrimin e mbërthyer diku larg, nga e kaluara. Marcus Sabidius Maximus – dikur një djalë i ri e i fuqishëm nga Dyrrahu, tani ishte veçse një i huaj në vendin e tij, me rrudha të thella e duar të shtrembëruara nga koha. Kur një grup udhëtarësh më të rinj i kërkuan t’u tregonte për shpatën e tij dhe rripin me stemën e legjionit, ai buzëqeshi lehtë dhe nisi të flasë. “Nuk e mbaj më për të luftuar,” tha, duke e vështruar tehun e vjetëruar. “Tani është kujtim...” Ata e dëgjonin me kureshtje, ndërsa ai fliste me qetësinë e dikujt që s’kërkon të lavdërohet, por thjesht të çlirohet nga barra e kujtimeve që ja ka rënduar supet e drobitura. Maksimus e kishte kaluar jetën mes armëve. Ai shtriu dorën drejt kupës dhe piu një gllënjkë të vogël. Pastaj i hodhi një sy rripit të legjionit që varej në krah të tij. “Më ka shpëtuar jetën tri herë,” shtoi me një zë të butë. “Nga Moesia e Epërme, në Siri, e më pas në Daki. Për trimëritë e mia, vetë Perandori Hadrian më vlerësoi me medalje nderi.” Po, një medalje nderi për gjithë fitoret…dhe një barrë e rëndë në shpirt për gjithë jetët që i kishte prerë përgjysmë. Nuk e dinte më në ç’fund humnere dergjej ajo medalje trimërie. Ndërsa netët, oh sa të gjata ishin netët mes makthesh që zgjasnin deri në agim. “Nuk ishin të mijat, as luftërat, as betejat!” – tha me zë të ulët dhe sytë e mbushur me mallëngjim. Pas gjithë atyre viteve, ai dëshironte që pjesën e mbetur të jetës ta kalonte në paqe, larg armëve, larg dhimbjes. Zemra e tij e lodhur kërkonte qetësi - një vend ku të dëgjonte zhurmat e jetës jo dhimbjet e saj, të fshihej nën hijet e drurëve dhe t’u dorëzohej tingujve të qetë të natyrës. Dhe Scampa, me kodrat e saj të buta dhe ajrin e pastër, e ftonin të qëndronte në stacionin e tij të fundit, përjetësisht! Ndërsa nata binte mbi hanin në Ad Quintum, zhurma e kupave dhe të qeshurave përziej me gëzimin dhe lodhjen e udhëtarëve mes lindjes dhe perëndimit, që kishin gjetur strehë aty, pranë rrugës Egnatia. Muret kishin dëgjuar mijëra histori - rrëfime trimërie, humbjeje, ëndrrash dhe dhimbjesh. Teksa qetësia e natës përhapej ngadalë mbi kodrat përreth, stacioni romak mbeti një dëshmitar i heshtur i jetës që vazhdonte të gumëzhinte - me ëndrra të reja, beteja të reja dhe shpresa që gjallëronin.
Nuk ka përmbajtje audio në dispozicion. Shtoni një URL audio në panelin e administrimit.
Nuk ka përmbajtje video në dispozicion. Shtoni një URL video në panelin e administrimit.
Periudha Kohore
Shek. II e.s.
Përmbledhja Historike e Periudhës
Via Egnatia ishte një rrugë e lashtë romake që ndiqte luginën e Shkumbinit, e cila u ndërtua në shek. II p.e.s (146-120) nga prokonsulli romak Gaius Egnatius, prej nga e mori dhe emrin. Ajo ishte zgjatim i Via Appia, rruga e njohur që lidh Romën me portin e Brindisit. Në territorin tonë kishte dy degëzime: nga Epidamne-Dyrrahu dhe Apolonia, që bashkoheshin në afërsi të qytetit të Skampit (Elbasanit), për të vijuar në Selanik (Thessaloniki), Maqedoninë antike dhe më tej në Kostandinopojë (Stamboll), duke përshkruar Ballkanin, me një gjatësi rreth 1120 km.
Kushtet që Sollën Lindjen e Ngjarjes
Via Egnatia kishte disa stacione: nga degëzimi që niste në Dyrrah, stacioni i dytë ishte Ad Quintum, që përkon me kompleksin e termeve dhe nymfeut romak në Bradashesh. Stacionet romake ishin pika të rëndësishme rrugore që shërbenin për pushim, furnizim dhe akomodim të udhëtarëve, ushtarëve dhe postierëve gjatë periudhës së Perandorisë Romake. Në të njëjtën periudhë që ndërtohet stacioni Ad Quintum, në shek. 2 e.s., datohet dhe një stelë funerare (ekspozuar në Muzeun Etnografik të Elbasanit), që i përket Marcus Sabidius Maximus, nga fisi Aemilia, me origjinë nga Dyrrahu, oficer i lartë në ushtrinë romake. Në fund të jetës ai u vendos në Scampa.
Mesazhi
Nëpërmjet një historie njerëzore, synohet të trajtohen simbolikat e ndryshme që mbart rruga Egnatia. Ajo përfaqëson bashkimin e kulturave dhe qytetërimeve të Lindjes me ato të Perëndimit. Përmes kësaj rruge ka udhëtuar edhe dimensioni shpirtëror, duke përhapur besime të ndryshme. Ajo është po ashtu një trajektore që pasqyron dyzimin e natyrës njerëzore: nga njëra anë, shkatërrimi që sollën luftërat e shumta me legjionet romake; nga ana tjetër, krijimi dhe ndërtimet e reja që sollën zhvillim dhe rindërtim. Kjo rrugë simbolizon transformimin e vazhdueshëm, sepse me lëvizjen e njerëzve, nuk zhvendosen vetëm mallrat, por mbi të gjitha idetë dhe identitetet. Në fund, Via Egnatia është një trashëgimi kulturore dhe historike, që lidh të shkuarën me të tashmen e territoreve përmes të cilave kalon.
Kuptimi në Kontekstin e Sotëm
Në kohën tonë, Via Egnatia është më shumë se një rrugë e lashtë; ajo është një metaforë për lidhjen dhe shkëmbimin midis kulturave dhe njerëzve. Via Egnatia na kujton se rrugët tona, qofshin ato fizike apo shpirtërore, janë ura që lidhin historinë me të tashmen, dhe se përmes tyre vazhdon transformimi i pandërprerë i shoqërive dhe identiteteve tona.
Letërsia
- • Anamali Skënder, Ceka Hasan, Deniaux Elisabeth. Corpus des inscriptions latins d’Albanie, Rome 2009
- • Ceka Neritan, Papajani Lazer. Nymfeu dhe termet e stacionit Ad Quintum, Monumentet 4 (1973), f. 29-53
- • Fasolo, Michele. Via Egnatia I. Da Apollonia e Dyrrachium ad Herakleia Lynkestistidos, Romë, 2003